Yapay zekâ destekli ERP: ne demek, ne değil
Yapay zekâ destekli ERP bugün çok söyleniyor, çoğu yerde kastedilen ekrana bir soru kutusu eklemek. Bizim anladığımız şey farklı: şirketi tanıyan, kurallarını öğrenen ve öğrendiğini unutmayan bir katman. Bu sayfada bu ayrımı, işin gerçekten nasıl kurulduğunu ve nelerin boş vaat olduğunu yazdık.
Piyasada anlatılan iki ayrı şey
Anlatılan: soru kutusu
Var olan ERP'nin yanına bir sohbet penceresi konur. Sorduğunuzda hazır raporu getirir. İşe yarar ama sınırı vardır: her oturum sıfırdan başlar, şirketinizi tanımaz, dünkü konuşmayı hatırlamaz.
Anlatılan: tahmin modülü
Satış ya da stok tahmini yapan hazır bir modül satılır. Kendi verinizle beslenmediği sürece genel geçer sonuç üretir. Beslendiğinde işe yarar, ama o zaman da asıl iş veriyi düzgün hâle getirmektir, modeli almak değil.
Bizim yaptığımız: öğrenen katman
Sistemleriniz yerinde kalır. Katman verinizi okur, işinizin kurallarını öğrenir ve kalıcı olarak tutar. Bir kez anlatılan kural bir daha sorulmaz. Zaman geçtikçe şirketi en iyi tanıyan taraf hâline gelir.
Farkın günlük karşılığı
Personel değiştiğinde bilgi gitmez. "Bunu şöyle yapıyorduk" diye bilinen ama hiçbir yerde yazmayan kurallar kayda geçmiş olur. Yeni gelen kişi altı ayda öğrendiğini ilk hafta öğrenir.
Öğrenmek ne demek, somut örnekle
Soyut kalmasın diye gerçekten öğrenilmiş kurallardan örnekler yazalım. Bunlar hiçbir paket programda yazmaz; bulundukları firmada bilinir, konuşulur ve unutulur.
- "Fason işte müşteri malı ayrı statüdür; fatura yalnız işçilikten kesilir, fire bedelsiz iade edilir."
- "Sipariş listesindeki parça numarası ile üretimdeki numara aynı değildir; sondaki adım eki ayrılmadan eşleşme tutmaz."
- "Kapasite hesabında teorik vardiya kullanılmaz; o tezgâhta fiilen çalışılmış aylık süre kullanılır."
- "Tolerans kayda işlenmez, rapor alınırken uygulanır; böylece eşik değişince dosya yeniden yüklenmez."
- "Yarım kalan ay eğilim çizgisine katılmaz; grafikte kesik çizgi ve boş daire ile gösterilir."
Her biri bir kişinin bir cümlesiyle öğrenildi ve kalıcı hâle geldi. Yapay zekânın şirkete kattığı asıl değer burada; cevabın güzel yazılmasında değil.
Nerelerde çalışıyor
Cevabı olmayan sorular
Hangi tezgâhta kaç haftalık iş birikti, hangi makineye yıl içinde ne harcadık, hangi müşteride marj düşüyor. Veri zaten var; bir araya getirilmemiş.
Ayrı duran sistemler
ERP bir şey, üretim tarafı başka şey söylüyorsa aynı soruya iki cevap çıkar. Katman ikisini birden okuyup tek cevap üretir, her rakamın kaynağı izlenebilir kalır.
Kural değişiklikleri
Yeni bir kural çıktığında yazılım güncellemesi beklenmez. Kural anlatılır, öğrenilir, uygulanır.
Tekrar eden işler
Aynı raporun her ay elle hazırlanması, aynı verinin iki yere girilmesi, aynı e-postanın elle yazılması. Bunlar otomatiğe bağlanır; robotik süreç otomasyonu tarafı budur.
Çizdiğimiz sınırlar
Bu alanda abartılı vaat çok. Bizim baştan söylediklerimiz şunlar.
- Rakam uydurulmaz. Veritabanından okunur; veri yoksa bilmiyorum denir.
- Veri dışarı çıkmaz. Kendi sunucunuzda kalır, başka müşteride kullanılmaz.
- Yazma yetkisi kısıtlıdır. Varsayılan okumadır, kritik işlem onaya bağlıdır.
- İnsanın yerine geçmez. Karar sizindir; iş, karar verecek rakamı önünüze koymaktır.
- Sihir yok. Veriniz bozuksa önce onu düzeltmek gerekir, bunu da açıkça söyleriz.
Sık sorulanlar
Yapay zekâ destekli ERP ne demek?
İki farklı şey bu adla anılıyor. Birincisi, klasik bir ERP'nin üstüne soru-cevap kutusu eklemek; bu yalnız arayüz değişikliğidir. İkincisi, şirketin kendi verisini ve kendi kurallarını öğrenen, öğrendiğini kalıcı tutan ve sonraki işlerde kullanan bir katman kurmak. İkincisi asıl faydayı veren yoldur, çünkü değer soruyu güzel cevaplamakta değil şirketi tanımakta.
Sıradan bir sohbet kutusundan farkı ne?
Sohbet kutusu her seferinde sıfırdan başlar; ona her defasında işinizi baştan anlatırsınız. Öğrenen katman ise bir kez anlatılanı kayda geçirir. "Fasonda fire bedelsiz iade edilir" kuralını bir kez söylersiniz, altı ay sonra aynı soruyla karşılaşmazsınız. Fark buradadır.
Verimizi model eğitimi için kullanıyor musunuz?
Hayır. Veri kendi sunucunuzda kalır, dışarı gönderilmez ve başka bir müşteride kullanılmaz. Öğrenilen şey sizin şirketinize aittir ve sizin kurulumunuzun içinde durur.
Yanlış rakam üretme riski var mı?
Uydurma cevap riski her yapay zekâ ürününde vardır; işin ciddiyeti bu riski nasıl kapattığınızla ölçülür. Bizde kural şudur: rakam veritabanından okunur, tahmin edilmez. Bir rakam gösteriliyorsa kaynağı izlenebilir. Veri yoksa "bilmiyorum" der; boşluğu doldurmaz. Demo ekranlarında uydurma veri kullanılmaz, gerçek kayıttan gelir.
Yazma yetkisi var mı, sistem kendi başına kayıt değiştirir mi?
Varsayılan olarak okuma yapar. Yazma gereken yerlerde ayrı ve kısıtlı yetki tanımlanır, kritik işlemler onaya bağlanır. Onayınız olmadan kayıt değişmez.
Bu ERP'mizi değiştirmemizi gerektirir mi?
Gerektirmez. Mevcut ERP, MES, insan kaynakları ve CRM sistemleriniz yerinde kalır. Katman onların üstüne kurulur, veriyi okur ve birleştirir. Veri göçü ya da paralel kayıt tutma gerekmez.
Somut olarak ne kazandırır?
En çok kazandırdığı yer, bugün kimsenin cevaplayamadığı sorulardır. Hangi tezgâhta kaç haftalık iş birikti, bu makineye yıl içinde toplam ne harcadık, hangi müşteride kâr marjı düşüyor, hangi teklifi neden kaybettik. Bu soruların cevabı verinizin içinde duruyor; sorun cevabın bulunmaması değil, kimsenin o veriyi bir araya getirecek vakti olmaması.
İlgili çözümler
Bir soruyla başlayalım
Bugün cevabını alamadığınız bir soruyu bize söyleyin. Verinizin o soruya cevap verip veremediğini birlikte görelim.
Görüşme talebi bırakın